Rendement van WKO systemen

(bekijk ook de infographic over dit onderwerp)

1. Steek tijd in het doordenken van uitgangspunten en eisen voor het ontwerp en leg die vast
schema wko systeemBodemenergiesystemen zijn altijd onderdeel van een groter geheel. Het succes van een bodemenergiesysteem is dan ook nauw verweven met het correct functioneren van een gebouw en gebouwinstallaties (voor een industrieel proces, een tuinbouwkas, of andere toepassingen voor bodemenergie geldt mutatis mutandis hetzelfde).

Zorg als opdrachtgever ervoor dat de verschillende disciplines tijdens het ontwerptraject met elkaar afspreken en vastleggen wat de uitgangspunten en eisen zijn voor de verschillende onderdelen van het ontwerp. Het gaat om een keten met de volgende schakels: gebouwschil – afgiftesysteem verwarmen/koelen – WKO-centrale – ondergrondse opslag.

Alle schakels in de keten moeten in orde zijn. Als één schakel niet deugt werkt de gehele keten niet of niet optimaal. Dat vertaalt zich naar discomfort, hoger energieverbruik, hogere energiekosten en meer klachten van eindgebruikers in het gebouw. Het is dus zaak om de kwaliteit van alle schakels in de keten te borgen. Alleen dan kunt u goede afspraken maken over de prestaties van een bodemenergiesysteem.

2. Maak afspraken over de prestaties van het bodemenergiesysteem
Bodemenergiesystemen moeten liefst storingsvrij warmte- en/of koude leveren en daarbij zuinig omgaan met gas en elektriciteit. Als opdrachtgever kunt u hierover afspraken maken met de leverancier van het systeem. Afspraken gaan in het algemeen over output, input en technisch functioneren. Bedenk dat hogere prestatie-eisen in het algemeen ook hogere kosten met zich meebrengen, zoals dat ook voor andere technisch systemen geldt.

Output
• Hoeveel vermogen voor koelen en/of verwarmen moet het bodemenergiesysteem kunnen leveren?
• Welke aanvoertemperatuur naar het koude/warmte afgiftesysteem moet het bodemenergiesysteem leveren?
• Welke deel van de totale warmte- en koudebehoefte moet door het bodemenergiesysteem (tenminste) worden geleverd?
• Welk marges zijn bij elk van de vorige punten toelaatbaar? Denk hierbij aan de effecten van het gebruik van het gebouw, klimatologische wisselingen enzovoort.

Input
• Het verbruik van elektriciteit en eventueel gas door het bodemenergiesysteem moet in gunstige verhouding staan tot de geleverde warmte en koude. Dit wordt uitgedrukt met de Seasonal Performance Factor (SPF), waarvan wettelijk is vastgelegd dat die moeten worden vastgelegd, gemonitord en gerapporteerd. Hoe hoger de SPF, hoe beter. Echter de SPF is afhankelijk van enkele project specifieke factoren en moet daarom door opdrachtgever en leverancier van het bodemenergiesysteem worden overeen gekomen.

Technisch functioneren
• Hoe lang moet het bodemenergiesysteem meegaan? Welke onderdelen moeten tijdens deze periode worden vervangen?
• Hoeveel storingen per jaar of per maand vindt u acceptabel? Eventueel te onderscheiden naar storingen die wel of niet invloed hebben op de processen in het gebouw. En binnen welke tijd moeten deze storingen worden opgelost?

3. Contracteer (gegarandeerde) prestaties
Formuleer de gewenste prestaties van uw bodemenergiesysteem, voordat u verplichtingen aangaat met een leverancier. Bedenk daarbij wat een realistische norm is, hoe u de prestaties gaat vast stellen en welke consequenties u verbindt aan beter of slechter presteren dan de overeengekomen norm.
Dit is voor veel opdrachtgevers in het begin een lastig proces, omdat het een zekere mate van deskundigheid vereist om gesprekspartner te zijn. Anderzijds is het zaak om niet te vervallen in haarkloverij over minuscule details. Het doel moet zijn om over en weer duidelijkheid te verkrijgen over het product, in de ruime zin des woords bedoeld, dat geleverd gaat worden.
Door dit proces te doorlopen bent u beter in staat om aanbiedingen voor een bodemenergiesysteem te vergelijken en te beoordelen hoeveel waar u voor uw geld krijgt.

4. Koop vakbekwaamheid in
Er wordt vaak te licht gedacht over het ontwerpen en bouwen van duurzame energiesystemen. Dat geldt ook voor bodemenergiesystemen. Onder punt 1 is gerefereerd aan een keten waarrin alle schakels in orde moeten zijn. Dat is alleen haalbaar als voor al die schakels voldoende vakbekwaamheid voor ontwerp en uitvoering aanwezig is.

In de praktijk speelt prijs voor de inkoop van kennis een dominante rol. Met het risico dat minder gekwalificeerd, maar goedkoper personeel wordt ingezet. Sinds medio 2013 is er regelgeving van kracht die stelt dat ontwerpers van bodemenergiesystemen hun vakbekwaamheid moeten hebben aangetoond met diploma’s die door Cito zijn verstrekt en het bedrijf dient gecertificeerd te zijn conform de BRL 6000-21 voor de specifieke werkzaamheden (ontwerp, aanleg en/of beheer). Hetzelfde geldt voor uitvoerders en beheerders van bodemenergiesystemen. Dit is een eerste stap om het kennisprobleem in de sector aan te pakken.

U als opdrachtgever heeft echter ook een actieve rol: namelijk om te toetsen of vakbekwaamheid ook daadwerkelijk heeft geleid tot goed functionerende systemen. Zoek contact met opdrachtgevers, beheerders of eindgebruikers van bodemenergiesystemen in vergelijkbare toepassingen en informeer naar de ervaringen en de feitelijke prestaties van bodemenergiesystemen. Op de website www.wkotool.nl vindt u projecten en namen van eindgebruikers en beheerders.

5. Zorg voor goede regie, duidelijke verantwoordelijkheden en weinig demarcaties
Een bodemenergiesysteem moet naadloos aansluiten bij de gebouwinstallaties. Als beide delen door verschillende partijen worden ontworpen en/of gebouwd, dient u als opdrachtgever ervoor zorg te dragen dat een duidelijke afbakening wordt afgesproken. Op de demarcatielijn moet informatie tussen partijen worden uitgewisseld. Hiervoor zijn communicatieprotocollen ontwikkeld. Zie hiervoor de publicatie ISSO39. Binnen het bodemenergiesysteem wordt vaak onderscheid gemaakt tussen het ondergrondse deel, waarvoor geohydrologische kennis vereist is, en het bovengrondse deel waarvoor vooral werktuigkundige kennis is vereist. Als hiervoor verschillende partijen worden ingeschakeld geldt dezelfde opmerking over afbakening en communicatie. Hoe meer partijen, die een deel van het ontwerp en/of de uitvoering verzorgen, hoe belangrijker het is om de regierol neer te leggen bij een partij die vertrouwd is met bodemenergiesystemen. Zorg als opdrachtgever dat dit geregeld wordt en bij alle betrokkenen bekend is. Goedkoop tijdens ontwerp en bouw blijkt vrijwel altijd duurkoop na oplevering.

6. Eis prestatiemonitoring na oplevering
Als opdrachtgever wilt u de (overeen gekomen) prestaties van uw bodemenergiesysteem in een begrijpelijke vorm gerapporteerd krijgen. Alleen dan is het mogelijk om te evalueren of de oorspronkelijke doelstellingen behaald worden. Bovendien moet in het kader van de vergunning Waterwet periodiek gerapporteerd worden. Hiervoor zijn onafhankelijke monitoringpakketten beschikbaar, die hun data halen uit de automatiseringsinstallatie voor het bodemenergiesysteem en eventueel ook uit gebouwinstallatie. Door deze ruwe data te verwerken en te analyseren komt een schat aan informatie voorhanden. De prestaties van het systeem worden voor u inzichtelijk, evenals de kosten en baten en een bonus/malus als die is overeen gekomen.

7. Hanteer een termijn van 2 jaar voor functioneel opleveren
Bodemenergiesystemen moeten bij de inbedrijf name technisch goed werken. Dit kan bij een technische oplevering door de leverancier worden aangetoond en door de opdrachtgever worden gecontroleerd. Bodemenergiesystemen hebben echter een aanloopperiode nodig, waarin de verschillende seizoenen worden doorlopen, de warme en koude bron worden gevormd en er een zeker evenwicht ontstaat tussen het laden en ontladen van energie in de opslag. Gedurende deze periode kan het nodig zijn dat bepaalde instellingen nog gewijzigd worden. Na twee jaar is duidelijk of het bodemenergiesysteem technisch en energetisch functioneert zoals beoogd. Hanteer daarom een termijn van twee jaar na inbedrijf name om het bodemenergiesysteem functioneel op te leveren.